Son Güncelleme: Cumartesi, 23 Mayıs 2020 19:43

 

Ders İçeriği  

 

1. Fiilin Emir Kipi
2. Fiilin  Geçmiş Zamanı
3. 'Olur' ve 'Olmaz' Cevap Edatları
4. 'Birbirini' Karşılıklı Zamiri 
5. Kısa Metinler. Повторять (Tekrarlamak)

 

Dersin Ek Alıştırmaları 

pdf

 

DERSLERİ BURADAN ÇALIŞMAK İSTEMİYORUM, A1 EĞİTİM SETİNE SAHİP OLMAK İSTİYORUM 

 


 

1. Fiilin Emir Kipi 

 

emir ru 

Fiilin emir kipi; eylemin yapılmasını veya yapılmamasını gerektiğini aktaran isteme / buyurma kipidir.

 

Örneğin;

Yap. Yapar mısın. Yapma.

 

Rusçada bir ricada bulunurken emir kipi tamamlanmış (СВ) bir fiilden oluşturulur ve Türkçeye sadece ‘yapar mısın (ız)’ kalıbı ile çevrilir.

 

Kaba, sert, zorlayıcı veya sabırsızlığı ifade eden emirler tamamlanmamış (НСВ) fiillerden uygun ses tonu ile ifade edilir. Rusçada НСВ fiillerle aynı zamanda olumsuz emirler (yapma), tavsiye, öneri, izin veya sürekli yapılmasını istenen gibi emir biçimleri de aktarıldığı için; ses tonu büyük bir rol oynar

 

 

Askeri emirler veya köpek eğitiminde kullanılan sert komutalar fiilin mastar hali ile ifade edilir.

 

Стоя́ть!      – Dur!

Лежа́ть!     – Yat!

Сиде́ть!     – Otur!

Встать!      – (Ayağa) kalk!

Стреля́ть! – Ateş!

 

Rusça emir kipi özellikleri ileri seviyelerde daha detaylı incelenir.

 

Rusça fiilin emir kipi iki farklı yol izleyerek oluşturulabilir. Başlangıç seviye ders kitaplarında genellikle 1. yol (yöntem) anlatılıyor. Fakat 1. yöntemde ufak bir eksiklik var. Birazdan onu göreceğiz.

 

Rusçada emir kipindeki fiiller şu üç sonekinden biri ile bitebilir: -и, -й, -ь. 

 

Bu sonekler hangi durumlarda ve nereye getirilir diye bakalım.

 

Fiilin Emir Kipi Oluşturması. 1. Yöntem

(basitleştirilmiş biçimde anlatıldı; orijinal şeklini konunun video anlatımında görebilirsiniz)

 

  1. Adım. Fiilin 3. şahıs çoğul (они) çekimi yapılır            

             делать     - делают

             играть     - играют

             писать     - пишут

             говорить - говорят

             смотреть - смотрят

             курить     - курят

 

  1. Adım. 3. şahıs çekim soneki atılır

             делать     - дела-ют

             играть     - игра-ют

             писать     - пиш-ут

             говорить - говор-ят

             смотреть - смотр-ят

             курить     - кур-ят

 

  1. Adım. Fiilin gövdesi ünlü harfle bitiyorsa atılmış sonekinin yerine -й, ünsüz harfle bitiyorsa soneki getirilir

             делать     - дела-й    [DİElay]

             играть     - игра-й    [iGRAY]

             писать     - пиш-и     [piŞI]

             говорить - говор-и   [gavaRİ]

             смотреть - смотр-и   [smaTRİ]

             курить     - кур-и      [kuRİ]

 

  1. Adım.  3. adımda fillerin ‘sen’ şekli emir kiplerini oluşturduk. ‘Siz’ şekli için -те soneki ilave edilir.

             делать     - дела-йте  [DİElaytie]

             играть     - игра-йте  [iGRAYtie]

             писать     - пиш-ите   [piŞItie]

             говорить - говор-ите [gavaRİtie]

             смотреть - смотр-ите [smaTRİtie]

             курить     - кур-ите    [kuRİtie]

 

Fark ettiyseniz, ile biten hiçbir fiil örneğini yapmadık. Bunun nedeni; 1. yöntemin ile biten emir kipindeki fiiller için uygun olmamasıdır.  

 

Fiilin Emir Kipi Oluşturması. 2. Yöntem

 

Sözlük (sonraki derslerin fiilleri, bu derste çalışılmayacak)

 

гото́вить  [gaTOvit’]  - hazırlamak, pişirmek

бы́ть        [BIT’]        - olmak

 

  1. Adım. Fiilin 1. şahıs tekil çekimi yapılır            

де́лать       - де́лаю

игра́ть       - игра́ю

писа́ть       - пишу́

говори́ть   - говорю

смотре́ть   - смотрю́

кури́ть       - курю́

гото́вить    - гото́влю

бы́ть          - бу́ду (‘olacağım’; özel çekimli fiil)

 

  1. Adım. 1. şahıs çekim soneki atılır            

де́лать       - де́ла-ю

игра́ть       - игра́-ю

писа́ть       - пиш-у́

говори́ть   - говор-ю́

смотре́ть   - смотр-ю́

кури́ть       - кур-ю́

гото́вить    - гото́вл-ю

бы́ть          - бу́д-у

 

  1. Adım. Fiilin gövdesi ünlü harfle bitiyorsa atılmış sonekinin yerine , ünsüz harfle bitiyorsa vurgulu sonekin yerine , vurgusuz sonekin yerine soneki getirilir.

Gövdesi ünlü harfle biten fiiller

         делать     - дела-й    [DİElay]

         играть     - игра-й    [iGRAY]

 

Gövdesi ünsüz harfle biten vurgulu sonekli fiiller

писа́ть       - пиш-у́         - пиш-и́     [piŞI]

говори́ть   - говор-ю́      - говор-и́   [gavaRİ]

смотре́ть   - смотр-ю́      - смотр-и́   [smaTRİ]

кури́ть       - кур-ю́         - кур-и́      [kuRİ]

 

Gövdesi ünsüz harfle biten vurgusuz sonekli fiiller

гото́вить    - гото́вл-ю    - гото́в*-ь [gaTOF’]

бы́ть          - бу́д-у          - бу́д-ь      [but’]

 

* Emir kipi çekiminde fiillin gövdesinde harf değişikliği olmuyor.

 

  1. Adım. ‘Siz’ şekli için -те soneki ilave edilir.

             делать       - дела-йте    [DİElaytie]

             играть       - игра-йте    [iGRAYtie]

             писать       - пиш-ите     [piŞItie]

             говорить   - говор-ите   [gavaRİtie]

             смотреть   - смотр-ите   [smaTRİtie]

             курить       - кур-ите      [kuRİtie]

             гото́вить    - гото́в-ьте    [gaTOF’tie]

             бы́ть          - буд-ьте       [but’tie]

 

Rusçada emir kipi fiilleri içeren cümlelerden sonra genellikle ‘!’ işareti konulur.

 

Alıştırma 

Emir kipi fillerine dikkat ederek okuyun. Bitmemiş (НСВ) fiillerden oluşturulan emir kiplerinin; basit ricanın dışındaki emirleri ifade ettiklerini göz önünde bulundurarak Türkçeye çevirin.

 

1. Друзья́, учи́те исто́рию! (tavsiye, öneri)
2. Са́ша, чита́й газе́ту! (sabırsızlık)
3. Студе́нты, повторя́йте стихи́! (sert bir öneri, tembih)
4. Лю́ди, люби́те приро́ду! (sert bir öneri, tembih)
5. Андре́й, жди меня́ в метро́! (süreç)
6. Ма́ша, пиши́ письмо́! (sabırsızlık)
7. Не кури́те здесь, пожа́луйста! (yapmama emri)

 

Kendinizi kontrol edin.

 

 

1. Arkadaşlar, tarih öğrenin. (tavsiye, öneri)

2. Saşa, gazeteyi okur musun. (sabırsızlık)
3. Öğrenciler, şiirleri tekrar edin. (sert bir öneri, tembih)
4. İnsanlar, doğayı sevin! (sert bir öneri, tembih)
5. Andrey, beni metroda bekle. (süreç)
6. Maşa, mektubunu yaz. (sabırsızlık)
7. Burada sigara içmeyin, lütfen. (yapmama emri)

 

 

Konu ile ilgili tüm soruları Youtube'taki video anlatımının altında sorabilirsiniz.

Konunun alıştırmasını (özellikle sertifika almak istiyorsanız) Youtube'taki video anlatımının sabitlenmiş (1.yorum) yorumunun altında yapabilirsiniz.

   

Ders İçeriğine Dön

 


    

2. Fiilin Geçmiş Zamanı

 

gecmis zaman rus

Geçmiş zamandaki Rusça fiiller şahıs çekimlerine uğramaz; sıfatlar gibi ismin cinsi ve çoğulluk durumuna göre uygun bir sonek alarak çekilir.

 

Rusça bir fiilin geçmiş zamanda olduğunu sonekinden anlaşılabilir: делал, играл, писал, говорил, смотрел, курил, готовил, был.

 

Rusçada fiilin geçmiş zamanını oluşturmak çok kolay: fiilin -ть soneki atılır, yerine eki getirilir. 

Ancak; eylemi yapan obje; dişil cinsli bir isim ise , nötr cinsli bir isim ise -о, çoğul durumunda bir isim ise soneki ilave edilir.

 

писа-ть

он (я, ты)  писа́л [piSAL] - yazdı (yazdım, yazdın)

она́ (я, ты) писа́ла [piSAla] - yazdı (yazdım, yazdın)        

оно́ писа́ло [piSAla] - yazdı

они́ (мы, вы) писа́ли  [piSAli] - yazdılar

 

 

Bitmemiş (НСВ) bir fiil ile geçmişte bir kereden fazla yapılan veya geçmişte bir süredir devam eden yada sonucuna değil de eylemin kendisine odaklı bir hareket aktarılırken; bitmiş (СВ) fiil ile bir kere yapılmış ve bitmiş, sonucunu görebildiğimiz bir hareket aktarılır.

 

17. Derste Bitmemiş / Bitmiş Fiiller bölümünde bu konuya biraz gireceğiz. Ancak, НСВ / СВ fiillerle ilgili bilmeniz gereken bir gerçek var. Bitmemiş / bitmiş fiiller konusunu detaylı bir şekilde açıklayan onlarca kalın ders kitap mevcut. Bir yabancı için gerçekten zor bir konu ve bu konunun bilgileri ileri seviyeye kadar farklı açılardan anlatılır. Buna rağmen; Rusça üniversite eğitimini almış olan öğrencilerin çoğu bile bu konuya hala tam olarak hakim değil. Rusça bitmemiş / bitmiş fiil sistemini iyice anlamak için bu konu ile ilgili bol bol alıştırma yapmak gerekiyor.

 

Yukarıda Rusça fiil sisteminin zorluklarından bahsettik. Ancak, Türkçe fiil sistemi ile kıyaslarsak bir kolaylıktan da söz edebiliriz. Şöyle ki; Rusçadaki tek geçmiş zaman kipi, Türkçedeki çeşitli zaman kiplerini ifade etmek için kullanılmaktadır.


- belirli geçmiş zaman: -dı
- belirsiz geçmiş zaman: -mış
- şimdiki zamanın hikayesi: -ıyordu
- belirli geçmiş zaman hikayesi: -dıydı
- belirsiz geçmiş zaman hikayesi: -mıştı
- geniş zaman hikayesi: -ırdı

 

Eylemin taşıdığı anlamını tam olarak kavrayabilmek için cümleyi metin bütünlüğü içerisinde değerlendirmek gerekir. Ancak; belirli ve belirsiz geçmiş zaman arasındaki yapısal farklılık Rusçada bulunmamaktadır.

 

Konuşanın, olayın şahidi olmadığını göstermek için 'Diyorlar ki...', 'Duydum ki...' gibi açıklamalar yapılır.

 

Örneğin;

Ahmet Rusça öğreniyormuş. = Ahmet’in Rusça öğrendiğini duydum. = Ahmet Rusça öğreniyor diye söylüyorlar.

Я слы́шал, что Ахмет у́чит ру́сский язы́к.

Говоря́т, что Ахмет у́чит ру́сский язы́к.  

 

Alıştırma

Geçmiş zamandaki fiillerin soneklerine dikkat ederek okuyun. Geçmiş zamandaki fiillerin tam olarak ne ifade ettiklerini anlamaya çalışarak Türkçeye çevirin.

 

Sözlük

ра́ньше [RAN'şe] - eskiden

тепе́рь [tiPİER''] - şimdi artık

жить где? [jıt'] - yaşamak, bir adreste oturmak

то́лько [TOL'ka] - sadece (ancak anlamında)

 

1. Мой брат ра́ньше рабо́тал в ба́нке, а тепе́рь он рабо́тает на по́чте.
2. Ра́ньше мы жи́ли в Стамбу́ле, а тепе́рь мы живём в Адане.
3. Ра́ньше мы говори́ли то́лько по-туре́цки, а тепе́рь мы уже́ говори́м по-ру́сски.
4. Моя́ подру́га ра́ньше учи́лась в университе́те, а тепе́рь она́ рабо́тает на фи́рме.

 

Kendinizi kontrol edin.

 

 

1. Eskiden erkek kardeşim bir bankada çalışıyordu, şimdi ise bir postanede çalışıyor.
2. Biz eskiden İstanbul'da oturuyorduk, şimdi ise Adana'da oturuyoruz.
3. Biz eskiden sadece Türkçe konuşuyorduk, şimdi ise artık Rusça konuşuyoruz.
4. Kız arkadaşım eskiden üniversitede okuyordu, şimdi ise bir firmada çalışıyor.

 

 

Konuyu Pekiştirin (Facebook)

 

Konu ile ilgili tüm soruları Youtube'taki video anlatımının altında sorabilirsiniz.

Konunun alıştırmasını (özellikle sertifika almak istiyorsanız) Youtube'taki video anlatımının sabitlenmiş (1.yorum) yorumunun altında yapabilirsiniz.

 

Ders İçeriğine Dön 

 


 

3. 'Olur' ve 'Olmaz' Soru - Cevap Edatları 

 

mojno nelzia rusk

мо́жно [MOjna]  - olur, -ebilir, mümkün
не́льзя [nil'ZİA]  - olmaz, -maz/mez, yasak, mümkün değil, imkansız

 

'Можно' ve 'нельзя' soru-cevap edatları ile sadece mastar halindeki fiiller kullanılır.

 

Мо́жно де́лать / сде́лать? -  Нет, де́лать / сде́лать нельзя́.

 

Soru cümlesindeki можно / нельзя sözcüklerinin ses tonu yukarı çıkar, cevap cümlesinde ise aşağıya iner. Cevap cümlesinde можно / нельзя sözcükleri genellikle vurgulandığı için cümlenin sonunda yazılır veya sadece ses tonu ile vurgulanır.

 

Можно ve нельзя soru edatları ile birlikte kullanılacak fiillerin hal seçimini dikkatli yapmak gerekir. Bu konunun detayları daha ileri seviyelerde incelenir. Fakat, aşağıdaki kuralları bu aşamada bilmeniz gerektiğini düşünüyorum.

 

 

  • izin soruluyorsa ‘можно’ edatı ile beraber bitmemiş (НСВ) fiil, imkan soruluyorsa bitmiş fiil (СВ) kullanılır.

Это можно делать (НСВ).

Bunu yapmaya izin var.

 

Это можно сделать (СВ).

Bunu yapmak mümkün.

 

  • ‘нельзя’ edatı ile bir şeyin yasak olduğunu ifade ediliyorsa beraberinde bitmemiş fiil (НСВ), imkansızlık durumunda ise bitmiş fiil (СВ) kullanılır.

Это нельзя делать (НСВ)

Bunu yapmak yasak. 

 

Это нельзя сделать (СВ)

Bunu yapmak mümkün değil / imkansız.

 

Fark ettiyseniz, bu tür cümlelerdeki mastar halindeki fiiller Türkçeye uygun şahıs çekimi ile çevriliyor: ‘Ben yapabilir miyim? Biz yapabilir miyiz? Sen yapabilirsin. Siz yapamazsınız.’

 

Alıştırma 

Yeni kelimeleri ezberleyin. Можно ve нельзя soru-cevap edatlarının ne anlamda kullanıldığını ve beraberinde kullanılan fiillerin hallerine dikkat ederek okuyun. Türkçeye çevirin.

 

Sözlük 

покупа́ть / купи́ть что? где?   [pakuPAT’ / kuPİT'] - ne nereden satın almak
брать / взять  [brat’ / vziat']  - almak
меня́ть / поменя́ть что? где?  [miNİAT’ / pamiNİAT'] - ne, nereden değiştirmek, bozdurmak (para)

де́ньги [DİEN'gi] - para

цвето́к - цветы́ [tsviTOK - tsviTI] - çiçek - çiçekler
кио́ск [kiOSK] - büfe, satış kulübesi

 

1.
- Скажи́те, где мо́жно купи́ть газе́ты?
- В кио́ске. 

2.
- Скажи́те, в магази́не мо́жно купи́ть цветы́?
- Нет, нельзя́. Цветы́ мо́жно купи́ть в кио́ске. 

3.
- Почему́ здесь нельзя́ кури́ть?
- Потому́ что э́то теа́тр. 

4.
- Где мо́жно поменя́ть де́ньги?
- В ба́нке. 

5.
- В библиоте́ке мо́жно купи́ть кни́ги?
- Нет, нельзя́. В библиоте́ке мо́жно то́лько взять кни́ги.

 

1. Söyler misiniz, gazeteleri nereden satın alabilirim? - Gazete kulübesinde.
2. Söyler misiniz, dükkandan çiçekleri satın alabilir miyim? - Hayır, alamazsınız (Çiçekler dükkanda satılmaz).

    Çiçekleri çiçekçiden alabilirsiniz.
3. Burada neden sigara içilmiyor? - Çünkü burası bir tiyatro.
4. Paramı nerede bozdurabilirim? - Bankada.
5. Kütüphaneden kitapları satın alabilir miyim? - Hayır, satın alamazsınız. Kütüphaneden kitapları sadece

    (parasız) alabilirsiniz.

 

 

Konu ile ilgili tüm soruları Youtube'taki video anlatımının altında sorabilirsiniz.

Konunun alıştırmasını (özellikle sertifika almak istiyorsanız) Youtube'taki video anlatımının sabitlenmiş (1.yorum) yorumunun altında yapabilirsiniz.

  

Ders İçeriğine Dön

 


   

4. 'Birbirini' Karşılıklı Zamiri 

 

друг дру́га [drugDRUga] - birbirini

 

drug druga ru

‘Друг друга’ karşılıklı zamiri, başlangıçta ‘кого? (kimi?)’ sorusuna cevap veren Rusça -i halinde (В.п.) olan bir zamir: друг друга. Bu zamirin diğer hal çekimleri de mevcut.

Örneğin; Предложный падеж’de ‘о ком? (kim hakkında?)’ sorusuna cevap verirken друг друга zamiri ‘друг о друге’ (birbirileri hakkında) olarak çekilir.

 

 

 

 

 

 

 

 

Alıştırma

Yeni sözcükleri ezberleyin. Fiillerin üzerine tıklayarak onların şahıs çekimlerine bakın. ‘Друг друга karşılıklı zamirinin kullanımına dikkat ederek okuyun. Türkçeye çevirin.

 

Словарь

ви́деть / уви́деть что? где?  [(u)Vİdit'] - görmek
слы́шать / услы́шать что? где? [(u)SLIşat'] - duymak
слу́шать / послу́шать что? где? [(pa)SLUşat'] - dinlemek
давно́ [daVNO] - uzun zamandan beri
ча́сто [ÇAsta] - sık sık, çoğu z

  

1.- А́нна, ты - ру́сская, а твой друг - ту́рок. Как вы понима́ете друг дру́га?

  - Ахме́т говори́т по-ру́сски.
2. Мари́я и Ива́н лю́бят друг дру́га уже́ о́чень давно́
3. Лю́ди ча́сто слу́шают, но не слы́шат друг дру́га.
4. Я и Ива́н ча́сто ви́дим друг дру́га. А его́ сестру́ я не ви́дела уже́ давно́.

 

Kendinizi kontrol edin.

 

 

1. Anna, sen Rus bir bayansın, senin erkek arkadaşın ise Türk. Birbirinizi nasıl Anlıyorsunuz (nasıl

   anlaşıyorsunuz)? Ahmet Rusça konuşabiliyor.
2. Mariya ve İvan uzun zamandan beri birbirini seviyorlar. (‘artık’ anlamındaki ‘уже’ sözcüğü çoğu zaman

   Türkçeye çevrilmez, sadece birlikte kullanıldığı sözcüklerin anlamlarını güçlendirir).
3. İnsanlar çoğu zaman birbirini dinliyorlar ama duymuyorlar.
4. Ben ve İvan birbirimizi sık sık görüyoruz. Onun kız kardeşini ise uzun zamandan beri görmedim.

 

 

Слушать / слышать Fiilleri ile Örnekler (Facebook)

 

Konu ile ilgili tüm soruları Youtube'taki video anlatımının altında sorabilirsiniz.

Konunun alıştırmasını (özellikle sertifika almak istiyorsanız) Youtube'taki video anlatımının sabitlenmiş (1.yorum) yorumunun altında yapabilirsiniz.

  

Ders İçeriğine Dön

 


  

5. Kısa Metinler. Повторять (Tekrarlamak)

 

molodoy poet

повторя́ть (НСВ) fiilinin şahıs çekimini hatırlayalım

 

я повторя́ю - tekrarlıyorum
ты повторя́ешь - tekrarlıyorsun
мы повтря́ем - tekrarlıyoruz
вы повторя́ете - tekrarlıyorsunuz
он / она  повторя́ет - tekrarlıyor
они повторя́ют - tekrarlıyorlar

 

 

 

 

 

Makale 1

 

Меня́ зову́т О́льга. Мой друг - молодо́й поэ́т. Но́чью он ча́сто пи́шет стихи́. У́тром он звони́т по телефо́ну и чита́ет их. Я слу́шаю его́ стихи́ и повторя́ю их. Мне нра́вятся его́ стихи́.

 

 

Benim adım Olga. Erkek arkadaşım genç bir şair. Geceleyin sık sık şiir yazıyor. Sabahleyin beni arıyor ve onları telefonda okuyor. Ben onun şiirlerini dinliyor ve onları tekrar söylüyorum. Onun şiirleri hoşuma gidiyor.

 

Makale 2

 

Сейча́с И́ра ничего́ не дела́ет, ничего́ не чита́ет, ничего́ не пи́шет, ничего́ не у́чит, ничего́ не повторя́ет. Она́ отдыха́ет.

 

 

Şuanda İra hiçbir şey yapmıyor, hiçbir şey okumuyor, hiçbir şey yazmıyor, hiçbir şey öğrenmiyor, hiçbir şey tekrarlamıyor. O dinleniyor. 

Konu ile ilgili tüm soruları Youtube'taki şu video anlatımının altında sorabilirsiniz.

Konunun alıştırmasını (özellikle sertifika almak istiyorsanız) Youtube'taki şu video anlatımının sabitlenmiş (1.yorum) yorumunun altında yapabilirsiniz.

 

Ders İçeriğine Dön

 


 

16. Derse geçmeden önce aşağıdaki ek materyalleri çalışın

              Hikaye Niteliğinde Video Diyaloglar. 10. Djon Otele Kayıt Oluyor

 

 

14. Ders          16. Ders

 

 

masha destek

Derslerimizi beğeniyor ve  projemizi desteklemek istiyorsanız

 

1. Youtube kanalımızdaki videoları izlerken reklamlara bakabilir, beğeni atabilir veya yorum yazabilirsiniz;

 

2. Site ve Youtube kanalımızı ilgili forumlarda paylaşabilirsiniz;

 

3. Maddi destek verebilirsiniz